Gelecek Bilinemez

Gelecek bilinemez.
Heisenberg Belirsizlik İlkesi gereği geleceği bilmemiz mümkün değildir.
Yeni yılda (gelecekte) bizleri nelerin beklediğini bilmek bilimsel olarak imkânsızdır.

Her yılbaşından önce merak tüccarları yeni yılın bize ne getireceğine ilişkin bilgiler(!) verip yeni yılda bizi aşk, para, sağlık konularında nelerin beklediği konusunda aydınlatmaktadırlar(!). Bunlardan bazıları yaptıkları işe sözde bilimsel açıklamalar getirmeye çalışarak kehanetlerine bilimsel (scientific) bir nitelik kazandırmak isterler.

Werner Heisenberg 1933 yılında nobel fizik ödülünü aldığında bilim dünyası için olduğu kadar, düşünce dünyası için de önemli bir dönem çoktan başlamış bulunuyordu. Heisenberg Belirsizlik İlkesi (Heisenberg Uncertainty Principle) olarak adlandırılan bu ilke, bilimsel bilginin bir sınırı olduğunu ilan ediyordu. “Ne kadar bilebilirim?” sorusuna bilimsel bir yanıt bir bilim insanı tarafından verilmiş oluyordu.

Belirsizlik eşitsizliği, konumdaki belirsizlikle momentumdaki belirsizliğin çarpımının Planck sabitinin belli bir kesrinden büyük ya da eşit olması gerektiğini söyler:

Konumdaki Belirsizlik X Momentumdaki Belirsizlik >= Planck Sabiti / 4π

“Closer examination of the formalism shows that between the accuracy with which the location of a particle can be ascertained and the accuracy with which its momentum can simultaneously be known, there is a relation according to which the product of the probable errors in the measurement of the location and momentum is invariably at least as large as Planck’s constant divided by 4π.” (1)

“Konumdaki Belirsizlik X Momentumdaki Belirsizlik” değeri Gözlemdeki Belirsizlik olarak adlandırılabilir.
Eşitsizliğin sağ tarafı ise sabit bir sayıdır ve sıfırdan büyüktür.
Bu durumda Gözlemdeki Belirsizlik SıfırdanBüyükSabitBirSayı’dan büyük olmak zorundadır.
Yani yaptığımız gözlemler kesin değildir, bulanıktır, kesinlikten uzaktır, saçaklıdır (fuzzy).

Heisenberg Belirsizlik İlkesi gereği gelecek bilinemez. Çünkü şu an (şimdi) ne olduğunu kesin olarak bilemiyoruz. Bu yüzden gelecekte ne olacağını kesin olarak bilmemiz mümkün değildir. Gelecekte ne olacağına dair tahmin yapmamız ise mümkündür. Ama tahmin etmek bilmek demek değildir.

Klasik fizikte gözlemci şu an ne olduğunu kesin olarak bilebildiği için, gelecekte ne olacağını da kesin olarak hesaplayabilir. Klasik fizikte geleceği bilmek mümkündür.

Kuantum teorisinde, gözlemci şu an ne olduğunu kesinlikten uzak biçimde gözleyebilir. Bu nedenle geleceği kesin olarak bilemez.

Kaos teorisinde ise, gelecek bilinemeyeceği gibi, tahmin edilmesi bile çok zordur; belki de mümkün değildir. Çünkü başlangıç şartlarındaki en küçük bir değişiklik bile gelecekte çok büyük değişimler meydana getirebilir. Heisenberg Belirsizlik İlkesine göre o belirsiz alanda ne olduğunu kesin olarak bilemiyoruz. O halde, o belirsiz alanda başlangıç şartlarında oluşacak küçük bir değişiklik, gelecekte çok büyük değişimlere neden olabilir ve bu değişimi tahmin etmek bile çok zordur, belki de imkânsızdır.

Kaynak:
(1) Werner Heisenberg, The Development of Quantum Mechanics, Nobel Lecture, December 11, 1933.

// Gökhan Koçak
// 29 Aralık 2009

Reklamlar
Bu yazı Felsefe, Fuzzy, Saçaklı içinde yayınlandı. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.