Stephen Hawking’in Yeni Kitabından Notlar

Hawking yeni kitabında felsefe ölmüştür (philosophy is dead) diyor ve felsefenin geçen yüzyıldaki bilimsel ilerlemelerin gerisinde kaldığını belirtiyor. Temel sorulara değinip neden var olduğumuzu açıklamaya çalışıyor. Neden varız?

The Grand Design adlı kitabında ele aldığı temel tez şu: Evren kendi kendini yokluktan yaratabilir (universe can create itself from nothing).
Tanrı’ya gerek olmadığını söylüyor (it is not necessary to invoke God to set the universe going).

Hawking kitabında kaos kuramına hiç değinmemiş. Bilimsel determinizmi esas almış. Laplace zamanındanki determinizm anlayışını biraz değiştirerek bir çeşit kuantum determinizmini öne çıkarmış.

Kitapta çok güzel sorular var. Hakikatin doğru ve bozulmamış resmine sahip olduğumuzu nasıl biliriz?
Benim anladığım kadarıyla, Heisenberg Belirsizlik İlkesi gereği, hakikati olduğu gibi gözlememiz mümkün değildir. Gözlerimiz bulanık görmeye mahkumdur. Gözlemlerimiz bulanıktır.
Yine aynı ilke gereği: Herşey hareket halindedir, duran bir şey yoktur. Boşluk, boş uzay yoktur.

Hawking, kitabında müthiş bir görüş öne sürüyor. Ünlü fizikçi Richard Feynman’ın çift yarıkta girişim deneyine ilişkin yorumunu esas alarak, neden-sonuç ilkesini yıkıyor: nedenler sonuçları belirlemiyor, sonuçlar nedenleri belirliyor. Kafa karıştırıcı ve sağ duyuya tamamen aykırı bir görüş. Ama kuantum kuramında sağ duyu pek işe yaramıyor zaten.

Büyük Patlama (Big Bang) kuramında zamanın bir başlangıcı olması gerekiyordu. Bir de tekillik (singularity) denilen ve fizik kurallarının işlemediği bir durum vardı. Hawking bu iki durumdan da kurtulmuşa benziyor. Çünkü bunlar Tanrı’nın varlığını kabul etmeyi gerektiriyordu. Bunların yerine evrenin ilk döneminde zaman boyutunun bükülerek uzay boyutunun içinde yer aldığını söylüyor. Böylece zamanın başlangıcı olması durumunda da kurtuluyor. Bunu nasıl yaptığını pek açıklamamış ama vardığı sonuç şu: zamanın başlangıcı olsaydı bu Tanrı’nın var olmasını gerektirirdi ama evrenin başlangıcında zaman yoktur.

Hawking’in bu kitabı yazmadan önceki makalelerini ve kitaplarını okumuştum. Artık birçok konudaki görüşleri değişmiş. Bilim-din çatışmasında farklı bir noktaya gelindi artık. Bilim insanı Hawking Tanrı’ya gerek yoktur diyor. Neden-sonuç ilkesini yıkıyor. Zamanın bir başlangıcı olmadığını söylüyor. Evren kendi kendini yokluktan yaratabilir diyor.

Kafa karıştırıcı sorular ve cevaplar. Binlerce yıldır bilim, din ve felsefe bu sorulara cevap vermeye çalıştı ama soru hala ortada:
neden varız?

// Gökhan Koçak
// 26 Kasım 2010

Reklamlar
Bu yazı Bilim, Evrim, Felsefe içinde yayınlandı. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.